Project 'Akkerbouw voor waterkwaliteit' maakt complexiteit van opgaven zichtbaar

Het project 'Akkerbouw voor waterkwaliteit' is in 2023 gestart in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Binnen het project wordt onderzocht hoe akkerbouwers op zandgrond stikstofverliezen kunnen beperken en zo kunnen voldoen aan de Nitraatrichtlijn en de Europese Kaderrichtlijn Water. Aan het project doen 14 akkerbouwers mee.

In 2024 bleef ongeveer de helft van de bedrijven onder de gestelde streefwaarden voor stikstofbodemoverschot en de bodemvoorraad minerale stikstof in het najaar. Tegelijkertijd lagen de gemiddelde nitraatconcentraties in het grondwater met 71 milligram per liter half december en 76 milligram per liter eind februari ruim boven de norm van 50 milligram per liter. De norm werd overschreden op 48% van de percelen in regio Noord en op 69% van de percelen in Zuid-Nederland. Met name de teelten zaaiui, consumptieaardappel en snijmais resulteerden in de hoogste nitraatwaarden.

De deelnemers testten verschillende maatregelen om de nitraatuitspoeling te beperken. Dit leverde geen eenduidige resultaten op. De effecten verschilden sterk per perceel, onder meer door verschillen in grondsoort en grondwaterstand. Ook factoren als voorvrucht, bemestingsgeschiedenis en neerslag hadden een duidelijke invloed. De metingen bieden de deelnemers echter waardevolle inzichten, omdat zij het totale effect van alle factoren én van bedrijfskeuzes zichtbaar maken.

Maatregelen zoals de inzet van vanggewassen, het volgen van bemestingsadviezen en het zorgvuldig meenemen van mineralisatie uit gewasresten, groenbemesters en mest zijn belangrijk om nitraatuitspoeling te beperken. Om akkerbouwers hierbij te ondersteunen, is binnen het project een overzicht van mogelijke maatregelen opgesteld.

Het projectteam benadrukt dat technische maatregelen alleen niet voldoende zijn. Motivatie, bedrijfsstrategie en externe prikkels spelen een grote rol in de keuzes die ondernemers maken. Metingen van de bodemvoorraad minerale stikstof in het najaar en nitraat in het grondwater op het eigen bedrijf geven telers inzicht in de effecten van hun keuzes en in de mogelijkheden om gericht te sturen op lagere emissies.

In 2026 wordt het project afgerond met de laatste nitraatmetingen in het grondwater onder de percelen. Daarna worden de resultaten geanalyseerd en gedeeld. Op de website Beter Bodembeheer is al wel het rapport 'Akkerbouw voor waterkwaliteit Jaarrapportage 2024' en de handout 'Maatregelen ter beperking van stikstofverliezen in de akkerbouw' te raadplegen'.